Ngành vật liệu xây dựng Việt Nam: chính sách quản lý, định hướng phát triển và xu hướng bền vững

Vật liệu xây dựng (VLXD) là lĩnh vực then chốt của ngành xây dựng, đóng vai trò nền tảng đối với phát triển hạ tầng, đô thị và kinh tế quốc gia. Trong nhiều năm qua, Bộ Xây dựng đã ban hành và hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm quản lý chặt chẽ – phát triển ổn định – hướng tới bền vững cho ngành VLXD. Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày truyền thống ngành Xây dựng Việt Nam, phóng viên Báo điện tử Xây dựng đã trao đổi với Phạm Văn Bắc về những thành tựu nổi bật và định hướng thời gian tới.

Hành lang pháp lý cho quản lý và phát triển vật liệu xây dựng

Trong giai đoạn vừa qua, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định 24a/2016/NĐ-CP về quản lý VLXD, tạo khung pháp lý cao nhất cho toàn ngành. Song song, Bộ xây dựng và trình ban hành các quy hoạch quan trọng như:

• Quy hoạch tổng thể phát triển VLXD Việt Nam đến 2020, định hướng 2030

• Quy hoạch ngành công nghiệp xi măng

• Quy hoạch ngành gốm sứ – đá ốp lát

• Quy hoạch phát triển công nghiệp vôi

Những quy hoạch này là cơ sở pháp lý cho đầu tư, sản xuất và quản lý VLXD; đồng thời được rà soát, điều chỉnh thường xuyên để đảm bảo hiệu quả và phù hợp thực tiễn.

Đẩy mạnh vật liệu xây dựng không nung và vật liệu xanh

Thực hiện Quyết định 567/QĐ-TTg, Bộ Xây dựng triển khai đồng bộ chương trình VLXD không nung: từ tổ chức hội nghị, hoàn thiện tiêu chuẩn – quy chuẩn – định mức đến xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư, sử dụng. Để giảm dần vật liệu nung, Chính phủ ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường sử dụng VLXD không nung, hạn chế gạch đất sét nung.

Bộ Xây dựng cũng sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn (Thông tư 09/2012/TT-BXD, nay là Thông tư 13/2017/TT-BXD) về vật liệu xanh. Đến đầu năm 2018, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và định mức sử dụng VLXD không nung đã cơ bản hoàn thiện, tạo nền tảng cho triển khai rộng rãi trong thực tế.

Phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường

Cuối năm 2017, Hội nghị toàn quốc về VLXD xác lập định hướng phát triển bền vững, trong đó nhấn mạnh dừng đầu tư mới và mở rộng cơ sở sản xuất gạch đất nung; xóa bỏ lò gạch thủ công gây ô nhiễm.

Đặc biệt, Chính phủ ban hành Quyết định 1696/QĐ-TTg (2014) và Quyết định 452/QĐ-TTg (2017) về xử lý và sử dụng tro, thạch cao (chất thải từ nhiệt điện, phân bón, hóa chất) làm nguyên liệu sản xuất VLXD. Đây là giải pháp hai mục tiêu: giảm ô nhiễm môi trường và tiết kiệm tài nguyên khoáng sản.

Môi trường đầu tư – xuất nhập khẩu VLXD ngày càng thông thoáng

Hoạt động đầu tư trong lĩnh vực VLXD tại Việt Nam mở cửa hoàn toàn, bảo đảm bình đẳng giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước. Doanh nghiệp có thể đầu tư theo hình thức liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài (xi măng, kính, gạch ốp lát…).

Về xuất nhập khẩu, thị trường vận hành theo cơ chế thị trường và các FTA. Sản phẩm VLXD đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn đều được phép nhập khẩu. Bộ Xây dựng đã cải cách thủ tục hành chính, giảm mạnh số mặt hàng phải kiểm tra chuyên ngành (từ hơn 60 xuống còn 31), chuyển sang hậu kiểm, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Năng lực sản xuất và xuất khẩu VLXD Việt Nam

Nhờ đầu tư công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển, ngành VLXD đạt công suất và sản lượng cao, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu:

• Xi măng: xuất khẩu sang khoảng 15–16 quốc gia

• Gốm sứ – gạch ốp lát: công suất trên 600 triệu m²/năm, xuất khẩu 20–30 nước, công nghệ từ Đức, Tây Ban Nha, Ý

• Kính: phát triển mạnh các dòng kính tiết kiệm năng lượng, kính siêu trong, siêu mỏng, phục vụ công nghệ cao (pin năng lượng mặt trời, màn hình, cảm ứng)

Định hướng và nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới

Thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ:

• Sửa đổi Nghị định 24a phù hợp Luật Quy hoạch mới

• Hoàn thiện hướng dẫn xuất khẩu khoáng sản

• Ban hành quy định sử dụng tro xỉ, thạch cao làm nguyên liệu VLXD

• Trình phê duyệt quy hoạch khoáng sản cho xi măng và VLXD chủ yếu

• Triển khai các đề án: VLXD cho ven biển – hải đảo, lộ trình dừng amiăng trắng từ 2023, và phát triển VLXD bền vững giai đoạn 2018–2020

Kết luận

Với hệ thống chính sách đồng bộ, cải cách thủ tục mạnh mẽ và định hướng công nghệ hiện đại, ngành vật liệu xây dựng Việt Nam đang chuyển dịch rõ nét sang bền vững – xanh – hiệu quả, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn và hội nhập quốc tế.